Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κρήτη. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κρήτη. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 16 Δεκεμβρίου 2020

Οι Σφακιανοί στα όπλα! Το κίνημα του Δασκαλογιάννη (1770-1771)

Γράφει ο Μανώλης Πέπονας.


Πριν την Επανάσταση του 1821, δεκάδες μικρά ή μεγάλα κινήματα εκδηλώθηκαν στον οθωμανοκρατούμενο ελλαδικό χώρο. Ένα από τα σημαντικότερα εξ αυτών είχε ως ηγέτη του τον Ιωάννη Βλάχο ή Δασκαλογιάννη και επίκεντρο τα Σφακιά.


Ο Δασκαλογιάννης διέθετε σπουδαία μόρφωση. Ως ιδιοκτήτης τεσσάρων πλοίων, είχε επεκτείνει τις εμπορικές του δραστηριότητες μέχρι τη Ρωσία. Ευρισκόμενος πιθανότατα σε επικοινωνία με τους αδελφούς Ορλώφ, μετέβη το καλοκαίρι του 1769 στην Τεργέστη για να αγοράσει πολεμοφόδια. Με τη σύμφωνη γνώμη του συνόλου της δημογεροντίας των Σφακίων, ο Δασκαλογιάννης κήρυξε την εξέγερση στις 25 Μαρτίου 1770 στην Ανώπολη. Άμεσα, το κίνημα επεκτάθηκε σε μεγάλο μέρος των σημερινών νομών Χανίων και Ρεθύμνου.


Οι μάχες ήταν πολύνεκρες. Στην Ίμπρο για παράδειγμα, οι οπλαρχηγοί Μανούσακας και ο Βολούδης φόνευσαν εκατοντάδες αντιπάλους τους, κάτι που επαναλήφθηκε στη σύγκρουση του Λουτρού. Οι δυνάμεις των Κρητών όμως δεν μπορούσαν να συγκριθούν με τις αντίστοιχες οθωμανικές, ιδίως τη στιγμή που οι Ρώσοι δεν ενίσχυσαν την εξέγερση. Το μόνο που έμενε στους χριστιανούς ήταν η αυτοθυσία: στην Ανώπολη για παράδειγμα, οι άνδρες προτίμησαν να σφάξουν τα μέλη των οικογενειών τους για να μην σκλαβωθούν. Οι επιφανέστεροι Σφακιανοί, γνωρίζοντας πως δεν θα επικρατούσαν, αναζήτησαν τουλάχιστον έναν ηρωικό θάνατο. 


Σύντομα, ο αγώνας είχε χαθεί. Για να αποσοβήσει την περαιτέρω καταστροφή του τόπου του, ο Δασκαλογιάννης αποφάσισε να καταθέσει τα όπλα παρά την αντίθεση γνώμη των κατοίκων. Μαζί με 75 προύχοντες κατήλθε από τα ορεινά του καταφύγια και παραδόθηκε στους Οθωμανούς στο Φραγκοκάστελλο. Οι όροι που επιβλήθηκαν στους Σφακιανούς ήσαν ιδιαίτερα σκληροί, το δε τέλος του αρχηγού τους προδιαγεγραμμένο. 


Στις 17 Ιουνίου 1771, ο Δασκαλογιάννης γδάρθηκε στην πλατεία του Ηρακλείου. Από τους συνεργάτες του, άλλοι απαγχονίστηκαν άμεσα και άλλοι βασανίστηκαν για χρόνια. Εκ των 11.000 κατοίκων των Σφακίων, 3.500 σκοτώθηκαν στις ένοπλες συγκρούσεις, 1.500 απεβίωσαν λόγω των κακουχιών και 2.000 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί. Όσοι πάντως επέζησαν διατήρησαν άσβεστο μίσος για τους Οθωμανούς καταπιεστές τους. Τα παιδιά ή τα εγγόνια τους θα επιχειρούσαν να εκδικηθούν, πολεμώντας ηρωικά στα πλαίσια της Επανάστασης 1821.

Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2020

Ο Πετρακογίωργης καταθέτει για τα γερμανικά εγκλήματα πολέμου


Γράφει ο Μανώλης Πέπονας.


Ο Γιώργος Πετράκης ή Πετρακογιώργης γεννήθηκε στο Μαγαρικάρι της Μεσαράς το 1890. Πολέμησε στη Μικρασιατική Εκστρατεία και διηύθυνε έπειτα τις επιχειρήσεις του με εξαιρετική επιτυχία. Συμμετείχε στη μάχη της Κρήτης, πρώτευσε δε στην Εθνική Αντίσταση του νησιού δρώντας κυρίως στην περιοχή του Ψηλορείτη. Η ομάδα του έλαβε μέρος σε πολλές συμπλοκές και σημαντικά γεγονότα όπως η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε. Στις 31 Ιανουαρίου 1945, ο Στρατιωτικός Διοικητής Νομού Ρεθύμνης βεβαίωνε για τον Πετρακογιώργη: «επί τριετίαν και πλέον παρέμεινε πρώτος εις τας πρώτας επάλξεις του εθνικού αγώνα (...) και ότι υπήρξε εις τα όρη η εστία που δεν έσβησε ποτέ η φλόγα της ιδέας της πατρίδος και ελευθερίας». Μεταπολεμικά, εξελέγη επανειλημμένα βουλευτής Ηράκλειο με το κόμμα των Φιλελευθέρων. Απεβίωσε στις 14 Σεπτεμβρίου 1972.



Η κάτωθι μαρτυρία του Κρητός οπλαρχηγού έλαβε χώρα στα πλαίσια της δίκης των στρατηγών Μύλλερ και Μπρόυερ στα τέλη του 1946, είναι δε ικανή να φωτίσει την εικόνα της αντίστασης στην Κρήτη. Την ανάσυρση από την αφάνεια των εν λόγω Πρακτικών οφείλουμε στις εξαιρετικές έρευνες του δρ. Γιώργου Καλογεράκη.



Κατά την διάρκεια της κατοχής εγώ ήμην εις την Κρήτην Αρχηγός της Αντιστάσεως, τας ημέρας της πτώσεως των αλεξιπτωτιστών ευρισκόμην στα Χανιά μαζί με τον Δημητρακάκην στο Ξενοδοχείον «Μίνωα». Παρακολουθήσαμεν τας επιχειρήσεις από την πρώτην στιγμήν. Για το Ηράκλειον δεν γνωρίζω εξ ιδίας αντιλήψεως, διότι όπως λέγω ήμην εις τα Χανιά. Εις Μοίρες όπου ευρισκόμην αργότερα έλαβα ένα τηλεφώνημα από την Χωροφυλακήν να πάω εις το Ηράκλειον.



Εις το Ηράκλειον εσκότωσαν και ένα μου παιδί. Εις το Ηράκλειον οι Γερμανοί έκαμαν επί 6-8 ημέρας μάχας, όποιον δε εύρισκον, χωρίς καμίαν διαδικασίαν τον εσκότωναν, τούτο δε συνέβη και μετά την μάχην του Ηρακλείου. Όπως έμαθα πολύ κόσμο εσκότωσαν. Σε τέτοιο βαθμό είχαν φθάσει οι εκτελέσεις που ούτε τους τάφους των γνωστών δεν γνωρίζομεν. Το παιδί μου συνελήφθη άοπλον, ήτο δε 18 ετών, αλλά με πρόωρον ανάπτυξιν. Τούτο έγινεν την 29ην Μαΐου 1941. Μετά την κατοχήν έγιναν ομαδικές εκτελέσεις. Τον Σεπτεμβρίον 1942 ήμην εις τον Ψηλορείτην. Εις την Μεσσαρά είχον συγκεντρωθή τα υπολείμματα των Αγγλικών Στρατευμάτων με σκοπόν να βρούν μέσον να φύγουν δια την Αίγυπτον, εκεί δε διεφώνησαν οι Άγγλοι μεταξύ των και μισοί παρεδόθησαν στους Γερμανούς και οι λοιποί ανέβησαν στα βουνά. Τότε είχα πληροφορηθή ότι κατεζητούμην από τους Γερμανούς και γι’ αυτό εκάθησα με την οικογένειά μου στο χωριό μου το Μαγαρικάρι. Την 1ην Μαρτίου 1942 οι Γερμανοί περιεκύκλωσαν το χωριό και ηθέλησαν να πιάσουν την οικογένειάν μου. Από τότε κατέφυγα στο βουνό. Το Μαγαρικάρι κατεστράφη τελευταία μετά την Λοχριά και τις Καμάρες, παραδειγματικώς δε επί 22 ημέρας διήρκεσεν η καταστροφή του, επήραν δε εκ του χωρίου περί τας 500.000 οκάδας λάδι, οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια των, τα οποία κατέστρεψαν σε βαθμό να φανούν νερό στα θεμέλιά των. Εμένα έστειλαν 42 συγγενείς μου στην Γερμανία και κανένας μέχρι σήμερον δεν επέστρεψε. Από το Μαγαρικάρι πήρανε 15 άνδρες και 9 γυναίκες και συνεπλήρωσαν τον αριθμόν που ήθελον, εξ αυτών μία γυναίκα ήτο έγγυος. Το χωρίο μου κατεστράφη διότι οι Γερμανοί είπαν ότι έκαμα πολυτελή κηδεία στη μητέρα μου, ενώ εγώ όταν εγένετο η κηδεία ήμην στο βουνό. Και τα τρία ανωτέρω χωρία εκ θεμελίων κατεστράφησαν, ακόμη δε μέχρι σήμερα ο κόσμος δεν πήγε στο Μαγαρικάρι, τέτοια ήτο η καταστροφή ! Κανένα δικαιολογητικό δεν υπήρχεν δια την καταστροφήν των ανωτέρω χωρίων, πλην του Μαγαρικαρίου διότι κατηγόμην εγώ από εκεί. Τότε ετυφέκισαν 45 άτομα, εκ των οποίων 2 γυναίκες. Εζήτησα να μάθω λεπτομερώς και συγκεκριμένως πληροφορίας δια τα γεγονότα του Μαγαρικαρίου γιατί κατηγόμην από εκεί. Έστειλαν μάλιστα δύο ανθρώπους επί σκοπώ δια να ζητήσουν πληροφορίας. Τοιαύτη δε ήτο η συμπεριφορά των Γερμανών, ώστε τα πτώματα έμειναν μέρες άταφα. ‘Ολες οι γυναίκες ήσαν σκοτωμένες σ’ ένα σημείο, εις το οποίον προφανώς και εξετελέσθησαν.

(...)

Κατά την εποχήν των γεγονότων της Βιάννου εγώ ήμην στον Ψηλορείτην. Οι αντάρτες του Παντουβά δεν είχον επικοινωνίαν με τα χωριά της Βιάννου. Με το χωριό δεν είχομεν επικοινωνίαν διά να μην δώσωμε το δικαίωμα εις τους Γερμανούς να κάμουν αντίποινα, εγώ εκυκλοφόρουν με το ψευδώνυμό μου «Οδυσσεύς». Πολλές φορές είχαμε τέσσαρες ημέρας να φάμε και τούτο δια να μη επικοινωνούμε με τα χωριά. Τα χωριά της Βιάννου δεν είχον αντάρτες. Τα καταστραφέντα χωριά ήσαν πριν την πλευράν της περιοχής των Αστερουσίων ορέων. Δια να λάβετε σαφή ιδέαν των γεγονότων της Βιάννου δέον να καλέσητε τον δημοσιογράφον Διγενάκην, όστις ήτο αυτόπτης μάρτυς. Και αν ακόμη παρίστατο ανάγκη να σταλούν αντάρτες προς μίαν κατεύθυνσιν πάντως σκοπός μας ήτο να αποφεύγουν να διέρχωνται εκ χωρίων, με αποκλειστικόν σκοπόν να αποφεύγωνται τα αντίποινα εκ μέρους των Γερμανών. Μου είχον στείλει προσωπικήν επιστολήν προς τον Πρόεδρον της Κυβερνήσεως Καϊρου Εμμ. Τσουδερόν, δια της οποίας του εζήτουν να παύσουν τα σαμποτάζ, διότι μετά οι Γερμανοί εστρέφοντο εναντίον του αμάχου πληθυσμού. Κατά την 20-26 Αυγούστου 1943 ευρισκόμην εις Λειβαδιάτικο βουνό, απ’ εκεί πέρασαν 150 Γερμανοί, πλησίον εκεί είδον 8 ανθρώπους τους οποίους και εξετέλεσαν, ήσαν δε αθώοι εργατικοί άνθρωποι και ευρέθησαν εκεί προς μεταφοράν ξύλων. Την επομένην το Γερμανικόν αυτό τμήμα επροχώρησεν προς τα επάνω εκεί δε ήτο ένας παπάς ονόματι Βαρδιάβασης, με κάτι κατοίκους των γύρω χωριών, όπως από τον Άγιον Αβδελά, αργότερα εις το χωρίον Μετόχι εξετέλεσαν τον ανωτέρω παπάν. Εις το σημείον τούτο ο Γραμματεύς κατ’ εντολήν του Προέδρου ανέγνω την ένορκον κατάθεσιν του Βαρδιάβαση Γεωργίου του Ανδρέου συνταξιούχου δημοδιδασκάλου ετών 78. Μεθ’ό ο μάρτυς συνεχίζει ως κάτωθι : Εις την θέσιν ένθα συνελήφθησαν δι’ εν τη αναγνωσθείση καταθέσει αναφερόμενοι, αποκλείεται να ήτο (απαγορευμένη ζώνη ), διότι εκεί ήσαν στάνες και εφ’ όσον υπήρχαν στάνες δεν ήτο δυνατόν να ήτο η περιοχή απηγορευμένης ζώνης. Είς βοσκός ονόματι Πολυζώης, ευρέθη εις το βουνό και εστάλη εις το χωρίο Γουργούθι και κατόπιν διαταγής μου δια να ειδή εάν ήτο εκεί Γερμανοί, επιστρέψας δε με επληροφόρησεν ότι πολλά Γερμανικά αυτοκίνητα είχον εκεί σταθμεύσει. Η δύναμις των ανταρτών που είχα εκείνην την στιγμήν μαζί μου ανήρχετο μόνον εις 10 άνδρες. Την πρωϊαν αντελήφθην την κύκλωσιν των πέριξ χωριών. Οι Γερμανοί όπου έβλεπον άνθρωπον τον εφόνευον. Κατέστρεψαν το χωριό Γερακάρι και εφόνευσαν 55 άτομα, εις Βρύσσες εφονεύθησαν 30, εις Καρδάκι 20, εις Άνω Μέρος 10, Κρύα Βρύσση 35, εις Σαχτούρια 36. Την 26ην Αυγούστου 1943 κατεστράφησαν η Λοχριά και το Μαγαρικάρι. Δια τας βιαιότητας και καταστροφάς δεν υπήρχε καμμία αιτία, εξέδωκαν τότε προκήρυξιν και έλεγον ότι επειδή διήλθεν εξ ορισμένων χωρίων ο απαχθείς Κράιπε κατάστρεψαν τα χωρία τούτα. Εν αγγλικόν πλοίον προσέγγισεν εις την «Σαχτουριανήν Γυαλιάν» και επειδή το πλοίον προσέγγισεν εκεί κατέστρεψαν τα χωριά.


Αξίζει να σημειωθεί πως οι δύο κατηγορούμενοι στρατηγοί, Μύλλερ και Μπρόυερ, κρίθηκαν ένοχοι για εγκλήματα πολέμου κατά του αμάχου πληθυσμού. Εκτελέστηκαν στις 20 Μαΐου 1947, ανήμερα της επετείου από την έναρξη της μάχης της Κρήτης.




Πηγές
Beevor, Antony. Crete: The Battle and the Resistance, John Murray Ltd, Λονδίνο 1991.
Καλογεράκης, Γιώργος. «Τα  πρακτικά της  δίκης  των  σφαγέων  της  Κρήτης στρατηγών  Μπρούνο  Μπρόγερ  και  Φρειδερίκου  Γουλιέλμου  Μύλλερ», στο: e-mesara, 20-12-2019, https://e-mesara.gr/ta-praktika-tis-dikis-ton-sfageon-tis-kritis-stratigon-mproyno-mproger-kai-freiderikoy-goylielmoy-myller-2/. Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020.
Μανουκάκη-Μεταξάκη, Άννα. «Η προσωπικότητα και η δράση του καπετάν Πετρακογιώργη», στο: Πατρίς, 13-9-2008, https://archive.patris.gr/articles/141157. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2020.





Παρασκευή 21 Αυγούστου 2020

Μια επιστολή - τεκμήριο για την Κρητική Επανάσταση των ετών 1866-1869

Γράφει ο Μανώλης Πέπονας. 


Στις 21 Αυγούστου 1866, οι Κρήτες επαναστάτησαν για ακόμη μια φορά εναντίον των Οθωμανών. Ο αγώνας τους επρόκειτο να διαρκέσει για τρία περίπου χρόνια, με εκατοντάδες ανθρώπους να θυσιάζονται στον βωμό της ελευθερίας του τόπου τους και της επιθυμίας για ένωση με το ανεξάρτητο Ελληνικό Βασίλειο. 

Λίγες ημέρες πριν την κήρυξη της επανάστασης, ο ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αρκαδίου απέστειλε προς το Πρακτορείο της Ρωσίας στο Ρέθυμνο την παρακάτω επιστολή που σήμερα αποτελεί ένα σημαντικό ιστορικό τεκμήριο για την εποχή. Με αυτό περιγράφονται ιερόσυλες πράξεις των Οθωμανών, οι οποίες ενίσχυσαν την αντίδραση των Ελλήνων. Η επιστολή δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αιών», στις 25 Αυγούστου 1866.


Ο ίδιος ο Γαβριήλ θα έχανε τη ζωή του τον Νοέμβριο του 1866, στα πλαίσια της πολιορκίας του Αρκαδίου.


Πέμπτη 28 Μαΐου 2020

Πάνος Κορωναίος: ο εξέχων αξιωματικός που ηγήθηκε της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης (1866-1869)





Γράφει ο Μανώλης Πέπονας.




Μια από τις σπουδαιότερες στρατιωτικές φυσιογνωμίες του 19ου αιώνα, ο Πάνος Κορωναίος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1808. Έχοντας κυθηραϊκή καταγωγή, πέρασε τη νεανική του ηλικία στα Επτάνησα, φοιτώντας στη φημισμένη Ιόνιο Ακαδημία. Όντας 17 ετών αποφάσισε να ενταχθεί στο πρώτο τακτικό στρατό του ελληνικού κράτους υπό τον Γάλλο φιλέλληνα Φαβιέρο, πολεμώντας σε αρκετές μάχες του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Υπό τον Φαβιέρο, κι έπειτα τον Μαιζόν, ο Κορωναίος απέκτησε σπουδαία εμπειρία.


Οι ικανότητες και η επτανησιακή καταγωγή του νεαρού αγωνιστή της επανάστασης, οδήγησαν τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια να τον προωθήσει για σπουδές στη Σχολή Ευελπίδων με υποτροφία. Από εκεί, ο Κορωναίος αποφοίτησε το 1831 ως ανθυπολοχαγός Πυροβολικού. Η ομαλή του εξέλιξη διακόπηκε το 1843, όταν στρατεύθηκε υπέρ του Συντάγματος στην εξέγερση εναντίον του βασιλιά Όθωνα. Ο τελευταίος δεν ξέχασε τη στάση του, θέτοντάς τον σε αργία δια απολύσεως την περίοδο 1853-1854.








Ο Κορωναίος αξιοποίησε στο έπακρο τη δυσμενή ροπή της τύχης: έφυγε για το Παρίσι, τελειοποιώντας την κατάρτισή του και συμμετείχε εθελοντικά σε μια σειρά εκστρατειών. Συγκεκριμένα, το 1854 ονομάστηκε διοικητής σώματος Ελλήνων που πολεμούσαν στο πλευρό της Ρωσίας κατά τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853-1856), ενώ το 1860 εντάχθηκε στη γαλλική δύναμη η οποία εξεστράτευσε στη Συρία. Διακρινόμενος για τη δράση του τιμήθηκε με παράσημα όπως αυτό της Λεγεώνας της Τιμής.









Στην Ελλάδα, ο εν λόγω αξιωματικός επέστρεψε στις αρχές της δεκαετίας του 1860. Πρωτοστατώντας στις κινήσεις εναντίον του Όθωνα, ανέλαβε υπουργός Στρατιωτικών δύο φορές (1863-1864) ως σημαίνων στέλεχος του κόμματος των Ορεινών. Μετά την ενθρόνιση του Γεωργίου Α΄, ο Κορωναίος συνέχισε να αποτελεί μια προσωπικότητα με σπουδαίο κύρος: το 1868 εξελέγη βουλευτής Αττικής, το 1875, το 1879 και το 1885 βουλευτής Κυθήρων, ενώ αποστρατεύτηκε ως αντιστράτηγος Πυροβολικού το 1880. Την ίδια περίοδο συμμετείχε ενεργά στην ίδρυση διαφόρων οργανώσεων αλυτρωτικού χαρακτήρα και συνέγραψε αρκετές στρατιωτικές μελέτες. Τις ιδέες του εφάρμοσε στην Κρητική Επανάσταση των ετών 1866-1869, όπου υπήρξε ένας εκ των αρχηγών. Στο νησί, παρότι οι σχέσεις του με τους τοπικούς οπλαρχηγούς γνώρισαν διακυμάνσεις και ο ίδιος δεν πέτυχε να προσαρμοστεί πλήρως στις συνθήκες του ανταρτοπολέμου, η δράση του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επιτυχής με βάση τους ελάχιστους πόρους που διέθετε. Παρά ταύτα, ο συσχετισμός δυνάμεων αποδείχθηκε καταλυτικός, αναγκάζοντας τον Κορωναίο να επιστρέψει ηττημένος στην ελεύθερη Ελλάδα. Η Κρήτη θα ενωνόταν με το ελληνικό βασίλειο μόλις το 1913.


Όσον αφορά τον σπουδαίο Έλληνα αξιωματικό, πέθανε στην Αθήνα στις 17 Νοεμβρίου 1899. Ο μυθιστορηματικός του βίος συνδέθηκε άρρηκτα με την ταραγμένη πορεία της πατρίδας του.




Βιβλιογραφία


Γιώργης Μανουσάκης, Κρητικές επαναστάσεις 1821-1905: Στο Ακρωτήρι του Βενιζέλου, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών "Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος", Χανιά 2009


Γεώργιος Τ. Τσερεβελάκης, Κρητικές επαναστάσεις: Οι αγώνες για την ελευθερία από το 1204 έως το 1898, Περισκόπιο, Αθήνα 2009


Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, «Οι Γαριβαλδινοί στην Κρητική επανάσταση του 1866: Το παιχνίδι των αριθμών», στο: Τα Ιστορικά, 1986, vol. 3, no. 5, σ. 121-138.


Παναγιώτης Κότσης, «Η επανάσταση στην Κρήτη (1866- 1869)», στο: cognoscoteam, 6-9-2019 (https://cognoscoteam.gr/%CE%B7-%CE%B5%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CF%81%CE%AE%CF%84%CE%B7-1866-1869/). Ανακτήθηκε στις 28-5-2020.


Ι.Π. Μαμαλάκης, «Ο Πάνος Κορωναίος και η εκστρατεία του Ομέρ στο Λασίθι (από τα παρασκήνια του κρητικού αγώνα του 1866-9)», στο: Κρητικά Χρονικά, 1951, Τόμος Ε’, Τεύχος ΙΙ, 163-230.

Πέμπτη 23 Απριλίου 2020

Χόρστ Τρέμπες: βίος και πολιτεία του σφαγέα του Κοντομαρίου





Σε προηγούμενο άρθρο πραγματευτήκαμε τη σφαγή στο χωριό Κοντομαρί, ένα ειδεχθές έγκλημα κατόπιν εντολής της γερμανικής στρατιωτικής ηγεσίας, το οποίο εκτέλεσαν πρόθυμα οι άνδρες του 3ου Τάγματος Αλεξιπτωτιστών. Ποιος όμως υπήρξε ο διοικητής του τελευταίου;

Ο Χορστ Τρέμπες γεννήθηκε στην Κολωνία στις 22 Οκτωβρίου 1916 και εντάχθηκε στη Wehrmacht σε ηλικία 20 ετών. Το 1938, με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού, κατετάγη εθελοντικά στο νεοσύστατο σώμα Αλεξιπτωτιστών. Όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, συμμετείχε στις επιχειρήσεις εναντίον της Πολωνίας και της Ολλανδίας, κερδίζοντας τον Σιδηρούν Σταυρό Β΄ κι έπειτα Α΄ Τάξης. 


 Γερμανοί αλεξιπτωτιστές στη μάχη της Κρήτης. 

Στην Κρήτη, η μονάδα του Τρέμπες προσγειώθηκε αρχικά κοντά στη γέφυρα του ποταμού Ταυρωνίτη, την οποία όφειλε να καταλάβει στα πλαίσια των ευρύτερων σχεδιασμών για την κυριαρχία επί του αεροδρομίου του Μάλεμε. Αμέσως μετά την προσεδάφισή τους, οι Γερμανοί υπέστησαν σοβαρές απώλειες χάρις την αντίσταση των στρατιωτών της Βρετανικής Κοινοπολιτείας και άτακτων Κρητών μαχητών. Ο Τρέμπες υπήρξε ένας από τους λίγους άνδρες του 3ου Τάγματος Αλεξιπτωτιστών που κατάφεραν να επιβιώσουν, διακρίθηκε δε για το πολεμικό του μένος. Στις 2 Ιουνίου 1941, ο Γερμανός αξιωματικός οδήγησε τους άνδρες του στο Κοντομαρί, όπου έλαβε χώρα η ομώνυμη εκτέλεση. Για τα "κατορθώματά" του στο νησί όχι μόνο δεν υπέστη κάποια τιμωρία, αλλά επιβραβεύθηκε με τον Σταυρό των Ιπποτών.

Ο βίαιος κι εκδικητικός χαρακτήρας του Τρέμπες καταδεικνύεται μεταξύ άλλων από τη δολοφονία του Καρλ Πόλζιν. Ο τελευταίος ήταν ένας αλεξιπτωτιστής που διακρίθηκε στην κατάληψη του βελγικού οχυρού Εμπέν Εμαέλ. Κατά τη διάρκεια νυχτερινών εορτασμών στο Χάλπερσταντ της Γερμανίας, ειρωνεύτηκε τον Τρέμπες για τις “ανδραγαθίες” του στην Κρήτη. Ο σφαγέας του Κοντομαρίου δεν αντέδρασε εκείνη τη στιγμή, παρά περίμενε τη νύχτα, οπότε όλοι οι αλεξιπτωτιστές κοιμήθηκαν έχοντας καταναλώσει τεράστιες ποσότητες αλκοόλ. Τότε, πυροβόλησε με το πιστόλι του τον Πόλζιν, σκοτώνοντάς τον. Η πράξη του θα είχε ως αποτέλεσμα να καταδικαστεί σε θάνατο, κάτι τέτοιο όμως αποσοβήθηκε καθώς η μητριά του διέθετε ισχυρούς δεσμούς με τον Γκαίρινγκ. Τελικά, η ποινή που του επιβλήθηκε ήταν η αφαίρεση όλων των πρότερων ηθικών αμοιβών του, καθώς επίσης η απόταξή του.


 Εικόνα από τη σφαγή στο Κοντομαρί.


Το παραπάνω γεγονός επιβάρυνε περαιτέρω την εξαρχής διαταραγμένη ψυχικά υγεία του Τρέμπες, ο οποίος ήταν αλκοολικός ήδη κατά τη διάρκεια της μάχης της Κρήτης. Για να ανακτήσει τη θέση του ζήτησε να επανέλθει στο στράτευμα ως απλός στρατιώτης και εστάλη στη Βόρειο Αφρική. Εκεί, πολεμώντας με γενναιότητα αλλά εκδηλώνοντας παράλληλα συνεχείς κρίσεις κατάθλιψης, ανέκτησε τον πρότερο βαθμό του. Έπειτα, εστάλη στη Σοβιετική Ένωση και εν τέλει -την άνοιξη του 1944- στη Νορμανδία. Σκοτώθηκε κοντά στο Καρεντάν στις 29 Ιουλίου 1944, φέροντας τον βαθμό του λοχαγού.


Βιβλιογραφία
Η Μάχη της Κρήτης, ΓΕΣ/ΔΙΣ, Αθήνα 1961
Α. Μπήβορ, Κρήτη: Η Μάχη και η Αντίσταση, Γκοβόστη, Αθήνα 2004
Β. Μαθιόπουλος, Εικόνες Κατοχής, Μετόπη, Αθήνα 1980
Μ. Πέπονας, Η Μάχη της Κρήτης (1941): Η περίπτωση του Μάλεμε και των Νεοζηλανδών υπερασπιστών του, διπλωματική εργασία, Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2019
Λήμμα “ Fallschirmjäger Oberleutnant Horst Trebes”, στο: ιστότοπος fallschirmjager.net (http://www.fallschirmjager.net/men/Trebes/trebes.html). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020

Τετάρτη 11 Μαρτίου 2020

Το δράμα του Αρκαδίου και ο αθηναϊκός Τύπος (1866)


Γράφει ο Μανώλης Πέπονας.



Έπειτα από μια σειρά καταγγελιών εναντίον της οθωμανικής καταπίεσης, ο λαός της Κρήτης αποφάσισε να κηρύξει την επανάστασή του στις 21 Αυγούστου 1866. Με το σύνθημα «Ένωσις ή Θάνατος» και αρχηγούς τους Ιωάννη Ζυμβρακάκη (Χανιά), Πάνο Κορωναίο (Ρέθυμνο) και Μιχαήλ Κόρακα (Ηράκλειο), ένοπλες ομάδες συγκροτήθηκαν σε ολόκληρο το νησί. Οι μάχες σύντομα γενικεύθηκαν.

Ένα από τα κύρια επαναστατικά κέντρα υπήρξε η Ιερά Μονή Αρκαδίου, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη εφοδίων, καταφύγιο των χριστιανών καταδιωκόμενων και κέντρο της τοπικής επαναστατικής επιτροπής. Στις 6 Νοεμβρίου 1866, έξω από το μοναστήρι κατέφθασε οθωμανική δύναμη 15.000 ανδρών υπό τον Μουσταφά Πασά. Απέναντί τους βρίσκονταν 966 άτομα, τα περισσότερα εκ των οποίων γυναικόπαιδα ή υπερήλικες. Την 250 ανδρών φρουρά διοικούσε ο ανθυπολοχαγός Ιωάννης Δημακόπουλος, ο οποίος ξεκίνησε να δέχεται την εχθρική πίεση το πρωί της 8ης Νοεμβρίου. Οι αμυνόμενοι προέβαλλαν ισχυρή αντίσταση προξενώντας απώλειες στους αντιπάλους τους, ωστόσο η έλευση του οθωμανικού πυροβολικού έκρινε την αναμέτρηση: οι άνδρες του Μουσταφά εισήλθαν στη μονή, όπου ο Κωστής Γιαμπουδάκης (ή, σύμφωνα με άλλες πηγές, ο Εμμανουήλ Σκουλάς) ανατίναξε την πυριτιδαποθήκη σκοτώνοντας αρκετούς εξ αυτών. Από την άλλη πλευρά, όλοι σχεδόν οι αμυνόμενοι βρήκαν τον θάνατο κατά τη διάρκεια της μάχης ή τις μετέπειτα εκτελέσεις. Το «Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου» έλαβε σπουδαίες συμβολικές διαστάσεις σε ολόκληρη της Ευρώπη, δεν κατάφερε όμως να ανατρέψει τους συσχετισμούς δυνάμεων. Μοιραία, η Κρητική Επανάσταση έληξε τον Ιανουάριο του 1869, έπειτα από τρία περίπου χρόνια αγώνων.



Η είδηση της πτώσης του Αρκαδίου έφτασε αρκετά αργά στην Αθήνα. Αρχικά, οι ελληνικές εφημερίδες έκαναν λόγο για νίκη των επαναστατών επί του Μουσταφά. Η εφημερίδα Αιών για παράδειγμα, φιλοξενούσε στις 12 Νοεμβρίου 1866 επιστολή, η οποία ανέφερε τα εξής:

Τη 8 ή 9, καθ' α πάντες ενταύθα, Χριστιανοί τε και Τούρκοι βεβαιούσιν, ο αρχηγός Κορωναίος λαμπράν ενίκησε νίκην κατά του Μουσταφά Πασσά. Ήτον ο Κορωναίος ωχυρομένος εν τη Μονή Αρκαδίου, κειμένη εν τη επαρχία Ρεθύμνης. Επειδή δε αυτός μεν είχεν ολίγους περί εαυτόν, ο δ' εχθρός πολλούς, και με το λιανοτούφεκον η θήρα του θα ήτο πολύ πενιχρά, εσκέφθη, ότι έπρεπε να εύρη μέσον ανάλογον εχθρού τοιούτου, οίος ο Μουσταφά Πασσάς, και αντάξιον ταύτης υψηλότητος. Κατεσκεύασε λοιπόν περί την Μονήν τρεις υπονόμους. Οι Τούρκοι, μη φανταζόμενοι, ότι τοιούτους αστεϊσμούς διάθεσιν και μέσα έχουσι να κάμωσι οι επαναστάται, οίτινες πάντοτε παραπονούνται, ότι στερούνται πολεμοφοδίων, επλησίασαν ατάραχοι προς την Μονήν, εις ην προεχώρουν όσω έβλεπον, ότι το εχθρικόν πυρ εχαλαρούτο. Αίφνης, τρομεράς εκρήξεως γενομένης, πολλαί εκατοντάδες σαρικίων και σαλβαρίων ετινάχθησαν εις τον αέρα. Μετά την τρομεράν εκείνη στιγμήν, βροχή ποδών, κεφαλών, χειρών, όπλων, λίθων και παντοίου είδους αμόρφων αντικειμένων έπεσεν εξ ουρανού και εκάλυψε το ανοιχθές χάσμα, «Αλλάχ! Αλλάχ!» ανεφώνησαν οι Οσμανλίδες. «Τί; οι Σεϊτάνιδες της Σαντορίνης ήλθον εδώ και μας διώκουν;» Όσοι επέζησαν από την καταστροφήν ταύτην, ετράπησαν εις φυγήν, διωκόμενοι μετά πείσματος υπό των ανδρείων Ελλήνων, διαπερώμενοι τους νεφρούς υπό της εχθρικής λόγχης. Εις μάτην ο Μουσταφάς εφώνει αυτούς να σταθώσιν, εις μάτην οι αξιωματικοί δια του ξίφους προσεπάθουν ν' αναχαιτίσωσι την φυγήν των. Τέλος, μετά ημίσειαν ώραν, εστάθησαν ολίγον, ίνα αναπνεύσωσιν ελευθέρως. Πλην αδύνατον εστάθη να πεισθώσιν, ίνα επανέλθωσι κατά του εχθρού. Εδέησε λοιπόν ο Μουσταφάς να παραλάβη το πεφοβισμένον ποίμνιόν του και να το οδηγήση μακράν εις την επαρχίαν Αποκορώνων. Σήμερον δε, ή αύριον, η Υψηλότης του επανέρχεται ενταύθα, περαιώσας ούτω και την εκστρατείαν ταύτην, ήτις είναι η τρίτη από της ενάρξεως της επαναστάσεως.
(Αιών, 14 Νοεμβρίου 1866, σ. 1)

Είναι άγνωστο το γιατί τέτοιες πληροφορίες δημοσιεύτηκαν σε ένα τόσο δημοφιλές έντυπο. Επρόκειτο άραγε για λάθος κάποιου αυτόπτη μάρτυρα που δεν παρακολούθησε την τελική έκβαση της μάχης; Ή μήπως η εφημερίδα επιχείρησε να αναπτερώσει το ηθικό των αναγνωστών της χαλκεύοντας τις διαθέσιμες πηγές; Στην παράθεση αυτών των ερωτημάτων αξίζει ίσως να προστεθεί το γεγονός πως ανάλογες ειδήσεις περί νίκης των χριστιανών διέδωσαν οι περισσότερες αθηναϊκές εφημερίδες.



Όποιες όμως κι αν ήταν οι προθέσεις τους, το αποτέλεσμα δεν άργησε να διαφανεί. Στις 29 Νοεμβρίου 1866 για παράδειγμα, η Εθνεγερσία κατέγραφε:
Καθ' εκάστην νέας πληροφορίας εκ Ρεθύμνης λαμβάνομεν, καθ' ας το εν Αρκαδίω δράμα παρίσταται τραγικώτατον. 996 ψυχαί ήσαν τα εν αυτώ θύματα και όχι 540 ως κατ' αρχάς εμάθομεν. εξ αυτών δε 250 ήσαν άνδρες πολεμισταί, τα δε λοιπά ήσαν γυναίκες, παίδες και γέροντες. Εξ όλων τούτων εσώθησαν μόνον 33 άνδρες και 61 γυναικόπαιδα, υπό δε τα ερείπια της Μονής 874 μάρτυρες έπεσον, 28 πολεμισταί ευρισκόμενοι εν τω εστιατορίω της Μονής δεν είχον πάθει υπό της εκρήξεως, αλλ' επί πολλάς ώρας καρτερικώτατα μαχόμενοι εξήντλησαν τα πολεμοφόδιά των. Μετά δε τούτο έκαμαν προτάσεις περί παραδόσεως, αλλ' οι άπιστοι καίπερ ορκισθέντες εις των Μωάμεθ και εις την κεφαλήν του Σουλτάνου ότι δεν θα τους κακοποιήσωσι, παρασπονδήσαντες έσφαξαν άπαντας τους παραδοθέντας. Πολλούς δε πολεμιστάς εκ των αιχμαλωτισθέντων ή άλλους μη δυνάμενους να εξακολουθήσωσι την εις Ρέθυμναν εικοσάωρον οδοιπορίαν έσφαξαν καθ' οδόν.
(Εθνεγερσία, 29 Νοεμβρίου 1866, σ. 1)

Πράγματι, εκατοντάδες άνθρωποι -μεταξύ των οποίων ο Δημακόπουλος και ο ηγούμενος της μονής- σκοτώθηκαν στη σύγκρουση του Αρκαδίου, πολεμώντας για την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.  Η ηρωική τους αντίσταση συνέβαλλε καθοριστικά στην επιτυχή λύση του ζητήματος, η οποία επήλθε μισό αιώνα αργότερα.

Γενική βιβλιογραφία
Τσερεβελάκης, Γεώργιος. Κρητικές Επαναστάσεις. Οι αγώνες για την ελευθερία από το 1204 έως το 1898, Αθήνα: Περισκόπιο, 2009
Μανουσάκης, Γιώργης. Κρητικές επαναστάσεις 1821-1905, Χανιά: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών "Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος", 2009
Μωραΐτης, Κάρολος Ε. Ιωάννης Δημακόπουλος: 1833-1866. Ο ηρωικός φρούραρχος της Ιεράς Μονής Αρκαδίου, Αθήνα: Πελασγός, 2007
Κονδυλάκης, Ιωάννης. Η ολοκαύτωσις του Αρκαδίου, Αθήνα: Εκδοτικός Οίκος Γεωργίου Φέξη, 1904

Πέμπτη 5 Μαρτίου 2020

Κοντομαρί: ένα ατιμώρητο έγκλημα των Γερμανών στην Κρήτη


Γράφει ο Μανώλης Πέπονας.



Το Κοντομαρί είναι ένα χωριό που βρίσκεται σε απόσταση μόλις 3 χιλιομέτρων νοτιοανατολικά του αεροδρομίου του Μάλεμε. Σε παραπλήσιο σημείο επιχείρησαν να προσγειωθούν κατά τη μάχη της Κρήτης, οι αλεξιπτωτιστές του 3ου Τάγματος της 1ης Μεραρχίας Αλεξιπτωτιστών. Οι απώλειες (πάνω από 400 άνδρες, μεταξύ των οποίων ο διοικητής του τάγματος, ταγματάρχης Όττο Σέρμπερ) που τους προξένησαν Νεοζηλανδοί στρατιώτες και άτακτοι Κρητικοί, ήταν η αφορμή για τη διεξαγωγή σκληρών αντιποίνων κατά του χωριού.



Στο Κοντομαρί έφθασε στις 2 Ιουνίου 1941 ο 25χρονος υπολοχαγός Χορστ Τρέμπες με τους εναπομείναντες άνδρες του 3ου Τάγματος Αλεξιπτωτιστών. Κοντά στο χωριό, όπως ήταν φυσικό λόγω των μαχών που είχαν δοθεί, βρέθηκαν πτώματα Γερμανών στρατιωτών, καθώς και ένα γερμανικό σακάκι με αίματα. Ο Τρέμπες συγκέντρωσε τους κατοίκους και διαχώρισε τους άρρενες από τα γυναικόπαιδα. Στη συνέχεια οδήγησε τους άνδρες σε έναν ελαιώνα εκτός του οικισμού. Υπηρετώντας ως πολεμικός ανταποκριτής, ο Φραντς-Πέτερ Βάιξλερ αποτύπωσε τα γεγονότα με τον φωτογραφικό του φακό. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της Δίκης της Νυρεμβέργης, ανέφερε:

Ικέτεψα τον ταγματάρχη Strenzler να μη στείλει το τιμωρητικό απόσπασμα και όταν εκείνος μου διευκρίνισε ότι δεν είναι δική μου δουλειά, πήγα να δω τον υπολοχαγό Trebes, ο οποίος εκείνη την ώρα έβγαζε λόγο σε μια ομάδα 30 περίπου αντρών. εξηγώντας τους «πόσο σημαντικό ήταν να εκτελεστεί η πράξη όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ως αντίποινα για τους συντρόφους μας που είχαν δολοφονηθεί».

Η τιμωρητική αποστολή αποτελείτο από τον υπολοχαγό Trebes, έναν άλλον υπολοχαγό, έναν διερμηνέα, δύο λοχίες και περίπου 25 αλεξιπτωτιστές του 2ου Τάγματος. Ως φωτογράφος της Μεραρχίας μου, μου επιτράπηκε να συνοδεύσω αυτή την αποστολή. Κοντά στο χωριό Μάλεμε, σταματήσαμε και ο Trebes μας έδειξε αρκετά πτώματα στρατιωτών, προφανώς σε στάδιο αποσύνθεσης. Υποκινούσε το μίσος των αντρών εναντίον του πληθυσμού. Συνεχίσαμε την πορεία μας για το χωριό Κοντομαρί. Οι άντρες βγήκαν από τ’ αυτοκίνητα και όρμησαν στα σπίτια της μικρής κοινότητας. 

Το αποτέλεσμα ήταν η εκτέλεση 23 αμάχων, στα πλαίσια μίας από τις πλέον ειδεχθείς πράξεις των Γερμανών στην Κρήτη. Ο κύριος υπεύθυνος, Τρέμπες, σκοτώθηκε στη Γαλλία το 1944, οι ζώντες ανώτεροί του όμως δεν τιμωρήθηκαν μετά τη λήξη του πολέμου. Ακόμη και οι φωτογραφίες του Βάιξλερ ανακαλύφθηκαν από τον Βάσο Μαθιόπουλο μόλις το 1980. Αξίζει να σημειωθεί πως έως την απελευθέρωση του νησιού το 1945, ο λαός της Κρήτης αντιστάθηκε στον κατακτητή πληρώνοντας βαρύ φόρο αίματος.

Πηγές

Δ. Κούκουνας, Η Μάχη της Κρήτης, Μετρόν, Αθήνα 2007.
Α. Μπήβορ, Κρήτη: Η Μάχη και η Αντίσταση, Γκοβόστη, Αθήνα 2004.
Β. Μαθιόπουλος, Εικόνες Κατοχής, Μετόπη, Αθήνα 1980.
Η Μάχη της Κρήτης, ΓΕΣ/ΔΙΣ, Αθήνα 1961

Το Βορειοηπειρωτικό Ζήτημα συνοπτικά

 Γράφει ο Δρ. Μανώλης Πέπονας Οι πρώτες συστηματικές αναφορές σε μια «Βόρειο Ήπειρο» παρατηρούνται στα διπλωματικά έγγραφα του 1912, προκειμ...